Szkoła podstawowa

 

 

Metody i techniki wykorzystywane w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej

Nauczanie dzieci z uwagi na ich rozwój psychiczny, poznawczy i społeczny   wymaga stosowania specyficznych metod i technik, odmiennych od tych, które stosuje się w nauczaniu dorosłych. Na etapie przedszkolnym i wczesnoszkolnym nacisk kładzie się na rozwijanie dwóch sprawności językowych: słuchania i mówienia. Czytanie i pisanie są czynnościami pomocniczymi. Nauczanie struktur gramatycznych ogranicza się do minimum.

Nauczyciel planując lekcje języka angielskiego musi wybrać metody, którymi będzie się posługiwał w swojej pracy dydaktycznej. Ma do wyboru wiele różnych metod stosowanych w dydaktyce językowej ale istotną cechą przy ich doborze jest wiek uczniów a co za tym idzie ich potrzeby i możliwości.

Metody konwencjonalne i niekonwencjonalne

W dydaktyce istnieje podział metod na konwencjonalne i niekonwencjonalne. Na etapie edukacji wczesnoszkolnej sprawdzają się metody  z obu tych grup. Najczęściej stosowanymi są: metoda naturalna, bezpośrednia, Total Physical Response (TPR) oraz elementy metody audiolingwalnej. Dzieci chętnie biorą także udział w zajęciach, w których wykorzystuje się podejście komunikacyjne.

- Metoda audiolingwalna - Metoda ta została rozpowszechniona na świecie jako pierwsza naukowy system  nauczania języków obcych, z której rozwiązań metodycznych do dziś korzystają inne metody. Metoda audiolingwalna ma na celu naukę języka  poprzez opanowanie czterech sprawności językowych: słuchania, mówienia, czytania i pisania ”w kolejności od słuchania i mówienia do czytania i pisania” (Komorowska 2005: 27). Opanowanie języka obcego odbywa się poprzez wyrobienie nawyków językowych wyrabianych mechanicznie i bezrefleksyjnie. Dzieje się to w toku wielokrotnego powtarzania, zapamiętywania i utrwalania ćwiczonego materiału. Uczniów nie zachęca się do formułowania samodzielnych wypowiedzi a w celu uniknięcia popełnienia błędów językowych powtarzają oni jedynie struktury wyuczone pamięciowo. Elementy tej metody stosuje się w nauczaniu języka obcego w edukacji wczesnoszkolnej ucząc dzieci utartych zwrotów, które ułatwiają komunikację w klasie, oraz ćwicząc struktury językowe poprzez śpiewanie piosenek, naukę rymowanek oraz odgrywanie scenek dialogowych.

-  Metoda naturalna - Metoda ta zakłada, że dla opanowania języka decydująca jest tzw. ekspozycja znacząca. Cechuje ją słuchanie obcojęzycznych wypowiedzi, których sens ogólny jest zrozumiały dla uczącego się ponieważ wynika ze zrozumiałej dla niego sytuacji. Nauczyciel komunikuje się z dziećmi w języku obcym wspomagając się gestem czy  mimiką, powtarzając swoją wypowiedź na wiele sposobów. Opisuje też swoje czynności oraz działania uczniów w sposób,  w jaki rodzice komunikują się z dzieckiem, które jeszcze nie mówi, w jego języku ojczystym. Innym elementem tej metody jest przekonanie o prawie uczącego się do ciszy co znaczy, że dziecko może zacząć się wypowiadać dobrowolnie dopiero wtedy, kiedy będzie do tego gotoweNauczyciel w tej metodzie ma za zadanie stworzyć na lekcji taką atmosferę, która wzbudzi u dziecka poczucie bezpieczeństwa i zaufania. Nie poprawia on również błędów dziecka, ale stwarza takie sytuacje, które umożliwiają  osłuchanie się  z poprawnymi wzorcami wypowiedzi. Metoda naturalna zwraca także uwagę na rolę rozumienia ze słuchu w procesie przyswajania języka obcego.

- Metoda bezpośrednia - Metoda ta oparta jest na naturalnym kontakcie nauczyciela i ucznia w toku przebywania ze sobą. Głównym jej celem jest kształcenie umiejętności prowadzenia rozmowy, w związku z czym bywa niekiedy nazywana metodą konwersacyjną. Zasadniczym sposobem nauczania jest tu włączenie ucznia do uczestnictwa w naturalnych rozmowach toczących się w języku obcym. Jedną z dróg do osiągnięcia tego celu jest przebywanie z nauczycielem, który jest rodzimym użytkownikiem danego języka, inną wyjazd do kraju tego języka na naukę. Ten drugi sposób w przypadku dzieci w młodszym wieku szkolnym nie ma zbyt wielu zwolenników.

W metodzie bezpośredniej nie występuje systematyczna nauka gramatyki, słownictwa czy wymowy. Nauczyciel posługuje się naturalnymi zdaniami w naturalnym tempie i naturalnych sytuacją. Jedynie kontekst i sytuacja, w której odbywa się rozmowa, pomaga w zrozumieniu danej wypowiedzi.

- Metoda Total Physical Response (TPR) - Jest to metoda opierająca się na założeniu, ”że uczeniu się i trwałemu zapamiętywaniu nowego materiału językowego sprzyjają dwa rodzaje zachowania ucznia- milczące przysłuchiwanie się i ruch fizyczny związany z treścią przekazu” (Komorowska 2005: 29). Nauczyciel w tej metodzie komunikuje się z uczniami poprzez wydawanie poleceń demonstrowanych ruchem dla lepszego ich zrozumienia. Uczniowie mogą je wykonać bez użycia słów. Za każdym razem nieodzowny jest jednak ruch fizyczny i praca całym ciałem. Ma to na celu uruchomienie obu półkul mózgowych- lewej odpowiedzialnej za język i mowę oraz prawej odpowiedzialnej za urzeczywistnienie ruchu fizycznego. 

Metoda TPR przynosi sukcesy w kursach dla dzieci jak również jako technika pojedynczych ćwiczeń śródlekcyjnych, kiedy uwaga uczniów spada i trzeba im dostarczyć trochę relaksu poprzez ruch.

- Metoda komunikacyjna - Podejście komunikacyjne funkcjonuje dziś jako jedno z najpowszechniejszych podejść w nauczaniu języków obcych łączących w sobie wiele cech metod konwencjonalnych i niekonwencjonalnych.

Metoda komunikacyjna skupia się na umiejętności skutecznego porozumiewania się odpowiednio do danej sytuacji. Osiąga się to poprzez poznanie form gramatycznych charakterystycznych dla danego języka, funkcji wypowiedzi oraz ich wzajemnych zależności.

W podejściu komunikacyjnym pełna poprawność gramatyczna nie jest najistotniejsza, choć oczywiście pożądana, o ile zachodzi skuteczne, stosowne do sytuacji porozumiewanie się. Cel ten osiąga się na drodze uczestniczenia dziecka w wielu sytuacjach organizowanych przez nauczyciela w sposób maksymalnie imitujący naturalne sytuacje porozumiewanie się w życiu codziennym. Zadaniem ćwiczeń nie jest wypowiadanie poprawnych ale chęć przekazywania sobie pewnych treści. Nauczyciel w toku zajęć lekcyjnych wykorzystuje takie techniki jak odgrywanie ról, dialogi, symulacje, gry, zabawy bądź zgadywanki. W podejściu komunikacyjnym  chodzi o naukę umiejętności uzyskania i przekazania informacji. Mniej istotna jest tu poprawność wypowiedzi a bardziej skuteczność tego przekazu.

 

Metody i techniki wspierające rozwój sprawności językowych

 

Metody i techniki wspierające rozumienie mowy:

Powtarzanie za wzorem (model language) – kilkakrotne powtarzanie za nauczycielem jednego słowa, powtarzanie zwrotów i zdań dla utrwalenia intonacji, powtarzanie, wspólne śpiewanie i uczenie się na pamięć piosenek, a zwłaszcza CHANTS do ćwiczenia wymowy i intonacji. 

Metoda Reagowania Całym Ciałem (TPR) – opiera się ona na rozumieniu i wykonywaniu poleceń nauczyciela. Jest żonatym bardziej przydatna im niższy wiek dziecka. Uczniowie pokazują gestem lub ruchem zrozumienie poleceń nauczyciela. Kolejny etap to gotowość dziecka do wydawania poleceń kolegom i koleżankom. Metoda ta służy głównie rozwijaniu sprawności słuchania, ale że jej celem jest gotowość dzieci do wydawania poleceń wspomaga rozwój sprawności mówienia.

Zabawa typu „Simon Says” – jest to odmiana ćwiczenia TPR ale wymaga większej koncentracji na rozumieniu ze słuchu niż zwykła reakcja ruchowa na polecenie nauczyciela. Dzieci wykonują polecenia nauczyciela tylko wtedy polecenie jest poprzedzone słowami „Simon says”. Jeśli nie to dziecko odpada z gry.

Zabawy ruchowe –ułatwiają one rozumienie mowy z użyciem ruchu i własnego ciała. Metoda ta uaktywnia całe ciało.

Powitania – nauczyciel demonstruje zabawę z ochotnikiem, później dzieci wykonują takie same komendy w parach: head to head-dotykają się głowami, itd.

Zabawy z piłką – What colour is your name? My name is yellow. Dzieci są oznaczone nazwą koloru, zwierzątka, owocu. To samo zadanie zadawane jest po kolei przez każde dziecko i piłka wędruje od dziecka do dziecka.

Zabawy: Who…? Nauczyciel zadaje pytanie: Who likes ice creams? Who Has Got a dog? Dzieci odpowiadają ustaloną czynnością – np. klaszczą w Donie, podskakują.

Słuchanie CD – w początkowej fazie słuchanie musi odbywać się w połączeniu z konkretnymi obrazami. Dziecko przyzwyczaja się do rozumienia mowy potocznej. Słuchanie pomaga usłyszeć znaczenie mowy bez względu na barwę głosu osoby wypowiadającej daną kwestię. Daje możliwość zrealizowania najważniejszego celu jakim jest możliwość komunikacji.

Zgadywanki typu YES/NO – nauczyciel staje na środku klasy, wskazuje na obrazek i mówi: It’s a book? No!, It’s a dog? Yes!

Zabawa typu TRUE/FALSE – na tej samej zasadzie co metoda YES/NO.

Zabawy plastyczne – są to rysunki pod dyktando (lepienie, składanie, wędrówki po labiryncie, mapa, wyklejanie).

Aktywne słuchanie historyjek – wielokrotne czytanie tej samej historyjki. Rozumienie wspomagane jest ilustracjami, powtarzaniem zwrotów, tłumaczeniem treści.

 

Metody i techniki wspierające proces mówienia:

Drama – to metoda zawierająca w sobie elementy zabawy, teatru i terapii. Czyni ona proces nauczania języka bardziej naturalnym, komunikacyjnym. Pozwala przenieść się dziecku w daną sytuację, zainspirować naturalną komunikację. Poprzez dramę dzieci lepiej zapamiętują. Z jednej strony widzą, że grają określone role, ale z drugiej strony chęć zagrania tej roli jak najlepiej powoduje, że tworzy nam się na lekcji prawie rzeczywista sytuacja. Drama uczy także współdziałania w zespole, samodzielnego myślenia, podejmowania samodzielnych decyzji i działań.

Powiedz i pokaż – dzieci siadają w kręgu, nauczyciel ma kilka kart przedstawiających emocje, podaje dziecku z odpowiednią mimiką i intonacją: „SAD”, dziecko podaje obrazek następnemu koledze naśladując mimikę i intonację nauczyciela.

Dialogi w parach – jest to dialog nauczyciel – dziecko oraz dziecko – dziecko. Muszą to być proste scenki sytuacyjne nierozerwalnie związane z lekcją, jako jego część, konsekwencja, kontynuacja. Muszą być tematycznie związane z lekcją.

Rzeźba – jedno dziecko jest rzeźbiarzem a drugie rzeźbą obrazującą temat podany przez nauczyciela (zawód, czynność, emocje, zabawka, zwierzątko). Nauczyciel zadaje proste pytania. Zamiana ról i zabawa zaczyna się od początku.

Obrazy – dzieci tworzą obrazy kilkuosobowe i odgrywają scenki na podany temat. Na podany sygnał wszyscy nieruchomieją. Dzieci układają w myśli odpowiedź na pytania i na dany znak wszyscy razem odpowiadają. Pytania i odpowiedzi należy wcześniej przećwiczyć.

Piosenki, rapy, rymowanki – to techniki wyrabiające pamięć mechaniczną i wspomagające opanowanie mowy. Powinny występować na każdej lekcji w klasach młodszych, ponieważ są najlepszym sposobem zapamiętywania całych zwrotów, które potem używamy do komunikacji. Powinny być rytmicznymi, rymującymi się tekstami z powtarzającymi się elementami, gdzie kolejne zwrotki różnią się  jednym elementem.

Łańcuszek pytań i odpowiedzi – ten sam dialog powtarzany jest po kolei przez wszystkie dzieci (za nauczycielem). Utrwalana jest w ten sposób dana konstrukcja. Należy wykorzystać tutaj rekwizyty.

Zgadywanki – jest to sposób na przypomnienie i utrwalenie sobie poznanego słownictwa. Zadanie polega na wyszukiwaniu w pamięci słów wg. Określonej zasady, np. nazwy zabawek, wyrazy zaczynające się na tę samą głoskę.

Opisy – wykorzystując  znane struktury dzieci opisują postać, rzecz, ilustrację. Jest to zabawa dla starszych dzieci.

 

 

Metody i techniki wspierające rozumienie tekstu pisanego:

Dobieranie podpisów do ilustracji – jest to podstawowa metoda wprowadzająca do czytania. Rozpoczynamy zawsze od łączenia pojedynczego obrazka z jednym wyrazem. Zawsze wypowiadamy wyraźnie dane słowo, aby powstało skojarzenie: OBRAZ-SŁOWO-OBRAZ. Stopniowo dodajemy nowe wyrazy, aby zbudować zdania jako podpisy do ilustracji.

Gry dydaktyczne – wprowadzenie elementu rywalizacji podnosi motywację do zapamiętywania i odtwarzania informacji ( bingo, domino, gry z użyciem kostki, zabawy logiczne, memory, karty dydaktyczne).

 

Metody i techniki wspierające pisanie w języku angielskim:

Pisanie po śladzie – jest to bezpieczna forma pisania, dziecko nie popełni błędu, nie może napisać niekształtnie, gwarantujemy dziecku sukces i wiarę we własne możliwości. Proces pisania powinien być zgodny z polskim standardem pisma elementarzowego i przebiegać tak naturalnie jak proces pisania w języku ojczystym.

Transportowanie druku na pismo – technika ta wymaga od dziecka kojarzenia kształtu liter drukowanych i pisanych. Warto te ćwiczenia łączyć z czytaniem, uzupełnianiem luk w zdaniach, czy podpisywaniem obrazków.

Projekty pedagogiczne – zachęcają one dzieci do pracy indywidualnej, jak i grupowej. Są to własne książeczki, słowniczki, kartki okolicznościowe, zaproszenia.              

Wszystkie metody i techniki wspomagają naukę języka obcego. Pomagają rozwijać słownictwo i zdobywać określoną wiedzę na dany temat. Są nierozłącznym elementem w rozwijaniu poszczególnych sprawności językowych. Dzięki nim nauka dzieci języka obcego wydaje się bardziej atrakcyjna, wzbogacona o różne elementy. Ważne jest aby metody i techniki wzajemnie się uzupełniały i aby były stosowano naprzemiennie.